PARAGUAY

PARAGUAY’I NE KADAR TANIYORSUNUZ?

Hazırlayan: Prof. Dr. Orhan KURAL

Türkiye Gezginler Kulübü Kurucu Başkanı

E-posta: kural@itu.edu.tr

Dünyada görmediğim tek bir başkent kalmıştı, “Asuncion”,  dokuz günlük uzatılmış bayram tatili rotamı bu yönde kullandım. Bilet ücretini hiç sormayın,  ben de söylemeyeyim ! Ama paramı sağlıklı iken geziler için kullanmayacağım da ne yapacağım ! Daha sonra başkaları mı yesin ?

Bir Cuma sabahı yine sabahın 4’ünde dev İstanbul Havalimanındayım. Çok konuşulan, tartışılan iddialı havalimanı artık faal (Mayıs 2019)  Hiç uyumadığım günlerde aslında pek mutlu ve sağlıklı olamıyorum. İlk bağlantı noktası olan Barselona’ya ulaşırken uçak tamamen dolu ama bir ara kendimden geçip sızmışım. Esas uzun uçuş Şili’nin Latham (Lan) Havayolları ile Barselona – Sao Paulo arası,  tam 10 saat. Bu uçak da tamamen dolu. Zaten uzun uçuşlar hep dolu oluyor.  Gülü seven dikenine katlanır. Uyku ilacı alıyorum, son üç saat uyumuşum. Sao Paulo havaalanı bir tuhaf, dar ve sevimsiz bir koridor boyunca yürü de yürü.

Sonunda “Asuncion” yazılı  kapıyı buluyorum, daha 2,5 saatim  var. Ufak bir kafetaryada kırmızı bir masaya ilişiyorum ve dikkatle civardaki yolcuları inceliyorum. İş adamı kılıklı şapkalı, orta yaşlı adamcağız sanki acı ile bütünleşmiş, hayallere dalmış belli ki  bir üzüntü geçirmiş. Saçları örülü sarışın ufak bir kız sanki neşe ile kanat çırpan bir melek gibi mutlu  sağa sola koşuşturuyor. Kırlaşmış kısa saçlarının uzun kaküllerinin sakladığı simsiyah tılsımlı gözlerle koşan kıza  dikkatle bakan hanımla göz göze geliyoruz bana hafiften gülümsüyor.

Havalimanının derin karanlığında kaybolmak mümkün değil, çünkü ışık hep geri döner ve sizi bulur.  Onun için  yapılacak şey, gelecek günlere ve gökyüzüne daima ümitle bakmaktır.

Nihayet kentlerin anası,  kıtanın en eski kenti Asuncion’a doğru havalanan uçağındayım. Bu aslında bu yolculukta en kısa uçuşum sadece 2 saat. Ünlü havacı Silvio Pettirossi’nin adını taşıyan Asuncion Havalimanı sevimli ve  ufak,   kimse kapıda yolunuzu kesip rahatsız etmiyor. Merkeze taksi fiyatları sabit ve hep  15 dolar. Havaalanı taksilerinden genelde korkulur. Biz yeni ziyaretçiler  onlar için daima  birer kurbanız.

Artık Airbnb ile bulduğum ve daha sonra zevkli bir butik otel olduğunu anladığım “Art – Haus” ta geceliyorum. Sahibi Amerikan vatandaşı Javier ilgili, konuşkan ve bulunduğu coğrafya hakkında geniş bilgisi var. Özellikle hükümeti acımasız eleştiriyor ve sabah abc gazetesinin muhabiri benimle söyleşi yapıyor ve yayınlıyor.

Değerli Büyükelçim A. İnci Ersoy ile başkentin en tipik ve tarihi lokantası Bolsi’de buluşuyoruz. Bu hacimde politikacı, öğrenci, ziyaretçi ve diplomat hep birlikte iştahla yemek yiyor.   İnci Hanım 6 aydır Paraguay da görev yapıyordu. (Mayıs 2019)  Bravo,  bir defa mükemmel İspanyolca ve İngilizce konuşuyor. Çok kitap karıştırmış, araştırmış, kurucu büyükelçi olmak aslında zordur. Daha sonra gelen diplomatlar bir bakıma hazıra konar. Hanımefendi benim gibi hassas, titiz ve dakik. Ne de olsa ikimiz de “yay burcuyuz”.

Hemen Mision Otel’in yanında kurulmuş olan  kitap fuarında Nanduti radyo kanalına birlikte konuk oluyoruz.

Bir Paraguaylı polis telefonla şefine bilgi veriyordu. “Sabahtan beri zanlıyı dikkatle takip ediyorum, evinden çıktı, önce berbere girdi, tıraş oldu, ben de hemen yanındaki koltukta  sakal tıraşı oldum. Lokantada hemen yan masada idim. Sonra sinemaya girdi, işte orada izini kaybettim.”

-Niye sen de peşinden sinemaya girmedin mi ?

– Yok şefim ben o filmi daha önce görmüştüm.

Güney Amerika’nın en az ziyaret edilen bu izole kenti ben çok  sevdim. Şimdi size bu ilginç ülkeyi ve başkenti Asuncion’u anlatmaya çalışacağım.

Kısa Kısa Paraguay ile Başkent Asuncion

  • “Para”,  yaka,  “Guay” ise ırmak demek,
  • Mango ağaçları her yerde kimse mangonun yüzüne pek bakmıyor.
  • Paraguay tropikal ve yarı tropikal bir iklime sahip. Arazinin önemli bir bölümü çok mümbit. Bu yüzden pamuk bile yetiştiriyor. Hayvancılık önemli bir gelir kaynağı, tüm dünyaya et satıyor.
  • Su rezervleri fazla ama pek değerlenmiyor. Örneğin, çeşmelerden nedense su akmıyor, alt yapı çok zayıf, vatandaşları sularını pet şişe ile satın  alıyor.
  • Arjantin – Brezilya sınırında yer alan Ciudad Del Este (Doğudaki Şehir) çok hareketli ve büyük  çaplı ticaretin döndüğü bir kent. Paraguay gelirinin % 60’ı buradan geliyor. 60 kilometrekarelik dev bir serbest bölge. Günde dönen bir milyon dolarlık ticaretten bahsediliyor. Genellikle elektronik ağırlıklı. Brezilya ve Arjantin’e  birer köprü ile bağlanıyor. Arjantin’den Paraguay’a otobüs ile geçerken pek pasaport kontrolü yok. Ama pasaportunuzda giriş mühürü olmazsa “o ülkede daima kaçak durumunda olursunuz”. Ciudad Del Este’de Türkiye’nin Fahri Konsolosu var. Hani başınız derde girerse !

Ciudad Del Este’den başkent Asuncion’a karayolu ile ulaşmak ortalama 5 saat.

  • Paraguay ekonomisi Brezilya ile sıkı bağlantılı, Zaten ülkede Portekizce de konuşan çok !
  • 1811 yılında bağımsız olan Paraguay  ayrıca Tayvan’ı ilk olarak resmen tanıyan ülke de !
  • Tüm Güney Amerika’da “Los Turcos” deyimi çok yaygın, aslında bu kişiler Osmanlı döneminde Lübnan ve Suriye’den bu kıtaya göç etmişler. Elbette şu anda torunları hayatta.  Paraguay’da Los Turcos nedense daha  çok pazarlık edenler için kullanılırmış.
  • Paraguay bir dönem başta Naziler olmak üzere bir çok ülkeden kaçan varlıklı kişilere kapılarını açmış. Cizvit papazları da buraya  gelmiş. İntihar ettiği söylendi ama  biliyorsunuz Adolf Hitler’in cesedi bulunamadı. Onun da buraya geldiği söylentiler arasında. Odessa adlı bir örgüt bu organizasyonu gerçekleştirmiş. Ama esir kamplarında  seçtiği Museviler üzerinde canlıdan canlıya gerçekleştirdiği korku filmlerini andıran organ nakilleri ile tanınan ve “savaş suçlusu” olarak arananların liste başı olan  Josef Mengele’nin Paraguay’a vardığı ve burada yaşadığı kesin görünüyor. Hatta Concepcion yakınındaki bir köy sarışın ve mavi gözlü insanları ile bir Bavyera kentini andırıyor. Hatta Çiftlik Bank adı altında zaten kanmaya meyilli halkını dolandırıp kaçan şişman ve saf görünüşlü Mehmet Aydın’ın da Uruguay’dan sonra buraya kaçtığı konuşuluyor. Hatta hatırlarsanız beni bile bir ara ona destek olmakla suçladılar ve gazetelerde manşette yer aldım.
  • Alfredo Stroessner yönetimi tam 34 yıl sürmüş. (1954 – 1989). Ama dönemi oldukça sakin geçmiş.
  • Benim gençliğimde “Los Paraguayos” çok sevilen ve dinlenen bir gruptu.
  • Paraguay bir dönem Güney Amerika’nın en zengin ve kalkınmış ülkesi imiş. Hatta o dönemde 30 bin kişi Kore, Brezilya ve Japonya’dan bu coğrafyaya göç etmiş.  Savaş ilan ettiği Brezilya, Arjantin, Uruguay birlikte Paraguay’ı kıskaç altına alıp onun bu başarılı yükselişini durdurmuşlar.
  • Bugün maalesef rüşvetin büyük boyutlara ulaştığı % 6’lık çok zengin bir kesiminin yönetime hakim olduğu, halk yararına yapılacak işlerin çok yavaş yürüdüğü, ihalelerde çok yüksek komisyonların hakim olduğu bir ülke yaratıldığı anlatılıyor.
  • Sel felaketinden dolayı evlerini terk eden halk parlamentonun karşısındaki parka yerleşmiş. Tam bir sefalet sergileniyor ama aldıran pek  yok. 4×4 lüks arabalar caddelerde boy gösteriyor. “Del Sol” adlı AVM’de en lüks ve  en pahalı markaların dükkanları sıralanıyor. Örneğin halkın istifade ettiği, spor yaptığı ve parkların bulunduğu sahil boyundaki yolun tamamlanması tam 25 yıl sürmüş. Çünkü parlamentoda her grup ihaleyi kendi arkadaşlarına vermek isteyip diğerlerini engellemiş. Burada Paraguay Nehri boyunca yürüyün.  
  • Asuncion denize sahili olmayan fakat heveslenen bir ülkenin bir bakıma liman şehridir. Zaten Güney Amerika’da sadece Bolivya ile Paraguay denize ulaşamaz.  Mato Grasso yöresinden doğan Rio Paraguay Nehri okyanusa ulaşır. Milli Bayramlarda bembeyaz denizci üniforması ile albay ve amiraller iftiharla geçit törenine katılır. Bolivya’ya karşı kazandığı “Chaco Savaşı” (1932 – 1935) Paraguay için daima bir başarı öyküsü olmuştur.
  • Asuncion’dan Bolivya sınırına otobüsle gideyim derseniz bu en az 30 saat demektir.
  • Gezi notlarında herkes nedense Asuncion için “görülecek kayda değer bir yeri yok” demiş. Neden ki; her kentin özelliklerini keşfetmemiz gerekir. Siz aradıkça Asuncion kendini gösterecektir. 
  • Asuncion Amerika Büyükelçiliği’ni ENKA inşa ediyordu. (2019)
  • Kent eski ve yeni olmak üzere iki bölüme ayrılmış.
  • Asuncion’da Atatürk İlkokulu var. Ne mutlu !  
  • Kentin merkezindeki geniş doğal park yeşil alan olarak korunuyor. Buranın adı “Sağlık Parkı”.
  • Asuncion Belediyesi kent duvarlarını grafiti sanatçılarına tahsis ediyor. Sahiden harika eserler ortaya çıkmış. Güzel ve başarılı bir uygulama
  • Havalimanı kent merkezine oldukça yakın,  taksi ile 15 dakika,  dönüşte şehirden alana kadar taksi 10 dolar tuttu.
  • Lomesan Jeronimo Sokağı ve merdivenleri rengarenk atık malzemelerle süslenmiş. Görülmeye değer.
  • Barno Müzesinin tavsiye ederim, Kristof Kolomb öncesi seramikleri ile yerli ve çağdaş sanat bölümleri var.
  • Karmelitas Caddesi kentin kalabalık alışveriş sokağı.
  • Belediye Müzesi kentin 1880 yıllarında kuruluşunu anlatıyor. Ama bence öyle pek ilginç değil
  • Bir de tren istasyonunda bulunan bir müze var.  (1861) Güney Amerika’daki ilk ray hattının kurulduğu bu  ülkede uzun zamandır tren seferleri gerçekleşmiyor.
  • Botanik Bahçesini (Jardin Botanica) ilgi duyanlara öneririm.
  • Tarihi şehir Colon Antequera Caddesi civarında zevkli koloniyal binalar dikkatinizi çekecek.
  • Palacio de Lopez Sarayı (1857) şüphesiz kentin en görülesi binası. Louvre Sarayını örnek almış. Cumhurbaşkanlığı’na ev sahipliği yapıyor.
  • Panteon Nacional de Los Heros (1936) bir kahramanlar ve şehitler anıt mezarı, Paris’teki benzerini andırıyor.
  • Kentte ulaşım rengarenk otobüslerle sağlanıyor. Metro ve tramvay yok. İş çıkışlarında otobüse binmek pek öyle  kolay değil. Otobüslerin içi ise ayrı bir alem. Seyyar satıcılar ve müzik yapanlar hiç eksik olmuyor.
  • Gece hayatı ise oldukça hareketli, La Cachambra gece kulübünü tavsiye ediyorlar. Salonun ortasında bir tren varmış.
  • Catedral Metropolitana 1842 yılında yenilenmiş.  
  • Her coğrafyada pazarlar fotoğraf çekmek için ideal yerlerdir. Burada da Mercado Quatro var.
  • Paraguay’ın yerli halkı Guarinelerdir. Nüfusun büyük bölümü melezdir. Zaten bir dönem  beyazların kendi arasında evlenmesi yasakmış.
  • Halkı için dakik oldukları söylenemez. Bu coğrafyada aceleye gerek yoktur. Öğle tatili en az 2,5 saat sürer. Ama unutmayın bu coğrafyada yazın sıcaklık 45oC’ye kadar yükselir.
  • Paraguay’ın nüfusu genelde gençtir ve çoğu 30 yaş altı. Ama eğitim sistemi “çok başarısız”,  belki de birileri düşünmeyen, yazmayan ve okumayan bir toplum yaratmak istemiş.
  • Parasının adı “Guarinisi” ama genelde Amerikan doları da kabul ediyorlar. 1 USD = 4000 Guarinisi (Haziran 2019)
  • Genellikle et obur bir ülke, bilhassa “Asado” yani  barbekü ziyafetleri ünlü. Seçimlerde adaylar köy köy dolaşıp barbekü partileri düzenlermiş. Adayın fotoğrafı ve adı barbekü verilen alana asılınca seçimlerde oylar elbette bu adaya gidermiş.
  • Brezilya ile ortak kullandığı Itaipu Barajı, bir dönem dünyanın en büyük hidroelektrik santralleri arasında yer aldı.
  • Paraguay’ın komşuları gibi ciddi bir yeraltı kaynağı yok. Komşusu Şili dünyanın en önemli bakır ve lityum yataklarına sahip.   
Panchos Bir çeşit sosisli sandviç
Mbeiu Mısır unu ve peynirle yapılan nişastalı kek
Pastel Madio Kıymalı turta, aslında tüm  Güney Amerika’da bu turta çok yaygın
Chipa (Çipa) Paraguay peyniri ve mısır unu hazırlanıyor,  “simidi” andırıyor.    
Guarana Şeker eklenmemiş yerel bir içecek,  
Bitkisel Çaylar Kurutulmuş Mate otundan yapılan Mate çayını soğuk (terere) ve sıcak (mate) olarak çok tüketiyorlar. Termoslarda veya Guampa denilen tahta ve metal pipetli bardaklarla mate çayını daima yanlarında taşıyorlar. Mate çayı kalbi rahatlatır, zihni açar, yorgunluğu alır.    
Sopa Paraguyana Taze mısır, mısır unu, süt ve soğanla hazırlanıp, fırında pişiyor. Bir çeşit kek

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir