Balkanların Paris’i idi : Bükreş

1895 yılında dünyada ilk kez merkezi ısıtmanın uygulandığı ve 50 yıl süren Sovyet egemenliği altında güzel binaların yanına Stalin Dönemi çirkin dev Rus mimarisinin gri beton gökdelenlerini bir türlü kabullenmek istemeyen Bükreş’deyiz. Depremler, savaşlar, yangınlar yaşamış Bükreş.

            Yıllarca “Balkan’ların Paris’i” olarak bilinen başkent Bükreş, Avrupa’nın, mimarı dokuya özen gösterilen güzel kentlerinden biri. Bahçe içinde malikaneler, taş yapılar, dar sokaklar göller, nehirler ve ağaçlar kaplı her tarafı tarih kokan kentin dış mahalleleri de kendilerini yenilemek için büyük bir çaba içinde. Bükreş’in ünlü binalarından Opera Binası, gece ve gündüz ziyaretçileri hâlâ kendine çekmekte.

            Bükreş yorgun ama samimi. Eski ile yenisi ile acımasız geçmişini unutmuş ve umutlu geleceğine bakıyor.  Neo-Klâsik binalar, zafer takı, Çavuşesku’nun son konuşmasını yaptığı eski Komünist Parti Merkez Konseyi binası, büyük beton yığınların arasına sıkışmış kapıları ve pencereleri işlemeli küçük kiliseler, onca sarsıntıya, bunalıma ve yıkıntıya göğüs germiş. Çünkü kentin alt yapısı sağlam ve de yeşili bol.

  • Herastrau Parkı göleti ile Bükreş’in en büyük yeşil alanı. Avrupa’nın en büyük parkı olmakla övünüyor. Halk burada geziniyor, kitap okuyor, spor yapıyor, bisiklete biniyor, bol oksijen depoluyor.
  • Bükreş Üniversitesi’nin (1895) merkez kitaplığı da görmeye değer.
  • George Enescu Sanat Müzesi sevenlerini bekliyor.
  • Bükreş’te 38 müze ile 26 tiyatro bulunmakta.
  • Bükreş’te bir metro var. Ama pahalı. Tek yön için bir dolar (4 Lei) ödedik.
  • Avrupa’nın en büyük kilisesi halen Bükreş’te inşa ediliyor. Ah !hep bu en büyük olma tutkusu !

 Çavuşesku’nun Yaşamı Sanki Bir Masal

            Aramızdan ayrılan değerli İtalyanca hocam Mefkure Tamer’in babası uzun yıllar Türk azınlığının temsilcisi sıfatıyla Romanya’da milletvekilliği yapmış. Babasından duyduğu bazı bilgileri size kısaca aktarmak istiyorum. Nikolay Çavuşesku, aslında adi bir hırsızlık suçundan hapse düşen bir köylü imiş! On çocuklu fakir bir ailenin oğlu olan Çavuşesku’nun sarhoş babası yanlışlıkla iki oğluna aynı ismi vermiş.

            Kundura tamirciliğini öğrenmek amacı ile Bükreş’e giden genç Çavuşesku çalıştığı dükkândan ayakkabı çalınca kendini hapiste bulur. Ancak, hücre arkadaşı politik bir tutukluymuş. Yıllarca aynı odayı paylaştıktan sonra yeni rejimle birlikte hızla yükselerek sonunda Komünist Partisi genel sekreteri olan hücre arkadaşı Gheorghe Gheorghiu-Dei vicdan borcu olarak hapisten çıktıktan sonra “komünizm ilkesini” benimseyen ve ona çok yardım eden Çavuşesku’yu da yardımcısı yapmayı ihmal etmemiş. Daha sonra arkadaşının 1965 yılında ani ölümü ile Çavuşesku başa geçer o okuma yazma bile bilmeyen bu haris çiftin 24 yıl süren başkanlık devri başlamış olur.

Suyun formülünü (H2O) yazmayı bile beceremeyecek kadar bilgisiz olduğu iddia edilen karısı Elena’nın kimya profesörü olarak kaleme aldığı (yani aldırdığı) kitaplar bulunmakta. Hatta bu kitaplardan biri İTÜ hocaları tarafından Türkçe’ye tercüme edilerek ülkemizi ziyareti sırasında kendisine hediye edildi. Yani bir “fıkra” gibi.

Kuzey Kore ziyareti sırasında o muhteşem yapılardan etkilenen Çavuşesku çiftinin tüm kaynakları kurutma pahasına yaptırdığı “fakirhanesini” anlatayım! Burayı gördüğümde kendimi bir an rüyada sandım. İki yüz altmış beş bin metrekare alana bir tepeye inşa edilmiş bu halk sarayın yapımı için 1977 depremi sonrası bir ay içinde 20 bin ev ve 26 adet Ortodoks kilisesi yıkılmış! Baba evini terk etmek zorunda kalan onlarca Romen üzüntüsünden intihar ederken, yüzlerce köpek sokağa atılmak zorunda kalır. Bu ünlü binanın yapımında 700 mimar ile 35 bin işçi çalışmış. Oda sayısı 1100 yüksekliği 86 metre, 92 metre de yer altında var.  Kapı sayısı da 3 bin. Dünyanın hiçbir ülkesinde görülmeyen bir israf.

Ama, Karpatların kasabı olarak anılan Çavuşesku çifti burada keyif süremeden 1989 yılında devrim olur. Pentagon’dan sonra dünyanın ikinci büyük binası olan bu saray, bugün Parlamento Binası ve Uluslararası Kongre Merkezi ve farklı konser ve faaliyetler için kullanılıyor. Hatta salonlar kiralanıyor.  Binanın tamamını gezmeniz eğer kaybolmazsanız üç saat sürüyormuş.

Şu anda önceden randevu ile gerçekleşen turlar bir saat sürüyor. Ücreti 10 dolar. (40 Lei)  Pasaportunuz da yanınızda olmalı. Aslında bana sorarsanız değmiyor, zaten sadece 4 -5 salon gösteriyorlar. Balkondan binanın arkasını görüyorsunuz. Konser için Bükreş’e gelen Michael Jackson ısrar edince kendisine binayı gezdirmişler. Balkondan meydanda toplanan Bükreşlilere “Selam Budapeşte” demiş.

Binada kullanılan inanılmaz miktardaki mermerin tamamı Romanya’dan elde edilmiş. Aynı zamanda dünyanın en ağır ve en pahalı binası imiş. Açılan proje yarışmasında birinci olan ve projesi uygulanan mimar kızcağız sadece 29 yaşında imiş. Uzun zaman bitmemiş olan bu dev binanın geleceğini tartıştılar Kimi otel, kimi gazino, kimi müze, kimi üniversite, kimileri de AVM olsun dedi. Sonuçta Parlamento Binası olmasına karar verildi. Daha da henüz tamamlanamayan bölümleri var.

Çavuşesku’yu destekleyen gösterilerin ve törenlerin yapıldığı, yine balkona çıkan Çavuşesku’yu protesto eden yüz binlerin tek ağızdan “yeter” diye haykırdığı o muhteşem meydan bu sarayın önünde yer alıyor. Sonuçta, yaşamını yitiren iki bin üniversite öğrencisi, ardından gerçekleşen darbe ve hepimizin bildiği gibi helikopterden indirilip Çavuşesku çiftinin kurşuna dizilerek öldürülmesi. Tarih 21 Aralık 1989. Ardından bu meydana “yeniden doğuş anıtı” dikildi.

Avrupa’nın tek Latin Ortodoks ülkesi olan Romanya hızla demokratikleşme sürecine girince madalyonun öbür yüzüyle karşılaşmakta gecikmez. Evet, önemli ilerlemeler olmuş; ama acaba ne pahasına. İnsanlar açlık sınırında yaşıyorlarmış meğer. Bir yanda 1981’de 10 milyon dolar dış borcunu kısa zamanda sıfıra indiren bir ülkenin övünülecek ekonomik göstergeleri, öte yanda da bu faturayı ödemek için insanların özgürce tek soluk almasına bile izin vermeyen bir sistem.

Romanya’da Çavuşesku döneminde en yaygın meslek ispiyonculukmuş. Böylece “İnsanlar kendi ülkelerinde mahkum” durumuna düşmüşler. Öğrencilerin bile neredeyse hepsi bu mesleği icra ediyorlarmış ve her türlü rüşvet iliklerine kadar işlemiş, Romenlerin.

            Ama, artık Romanya’da genç kızlar, garsonlar, naylon çorap ve makyaj malzemeleri istemiyorlar. “Kot pantolonunu kaça satarsın?” diye sormuyorlar. Çocuklar sizden çiklet yada kalem istemiyor. Diğer tarafta, parkta kitap okuyan insanlara daha az rastlanıyor ve tiyatroların önünde artık kuyruklar yok! Çünkü,  yeni sistemde herkes para kazanmak için sağa sola koşturmak zorunda!

Kısa Kısa Romanya ve Bükreş

  • Romence Latin kardeşi İtalyanca’ya çok benziyor. Örneğin rakkamlar aynı.
  • Romanya’da bebekler sürekli soğuya alıştırılıyor. Hergün sokakta gezdiriliyorlar. Bizde olsa çocukları “aman üşümesinler” diye evden çıkarmayız.
  • Romen halkı nazik ve sessiz. Tarom uçağına 50 yolcu ile bindik. Bükreş’ten Cluj’a uçacağız. Kırk dakika geçti, hareket yok. Herkes öyle oturuyor. Bir kişi bile acaba “niye bekliyoruz” diye sormuyor.
  • Romanya’nın farklı kentlerinde beş adet dişi kurt heykeli bulunuyor. Roma mitolojisinde bir sepet içinde nehre bırakılan Romus-Romulus ikiz bebekleri bir dişi kurt sepet içinde bulup emziriyor. Aslında dişi kurt Ortaasya kökenli bir efsanedir. Muhtemelen Etrüksler’in de kökeni Ortaasya’ya dayanıyor! Latin kardeşi İtalya hazırlattığı beş dişi kurt heykelini Romen şehirleri Timişoana, Bükreş, Kşinov, Cluj ve Tangu-Müres’e hediye etmiş.
  • Çok girişli Schengen vizesi ile Türk vatandaşları Romanya’ya giriş yapabiliyor.
  • “Coal” adlı eserime önsöz yazan 22 devlet başkanı arasında Çavuşesku’yu deviren devlet başkanı Ion Iliesca da vardı.
  • Romence’de 5 bine yakın Türkçe kelime olduğu saptanmış. Çardak, bahşiş, çarşaf, emanet, zerzevat, mangal, sarma (dolma), peşkeş, kalabalık bunlardan ilk akla gelenleri.
  • Bükreş’te arnavut kaldırımlı eski kentteki XVII yüzyıl  ufak ama sevimli Stavnopoleos Kilisesi’ni gezin. İç ve dış süslemeleri ve taş işçilği korunmuş, avlusu da çok hoş. Ara sokaklarda, gelinlik satan dükkanlar, şapkacılar ve züccaciyeciler yer alıyor.
  • Villacross – Macca pasajı bizim Çiçek Pasajını hatırlatıyor. Yuvarlak şekilli pasajda yan yana çok sayıda şık kahve sıralanmış.
  • Mamaliga: Lapa pilav görünümünde öğütülmüş mısır. Hoşuma gitmedi.
  • Romanya’da da Kanal D var. Ayrıca Arçelik “Artika” markası ile üretim yapıyor. Alarko ise çevre yollarını inşa ediyordu. 
  • Büyükelçimiz değerli Füsun Aramaz ile rezidansta sohbet ediyoruz. Zarif ve bilgili bir hanımefendi. Teşekkür ederiz.
  • Romanya’da 5 bin Türk’e ait işyeri bulunmakta.
  • Bükreş doğumlu kiralık bir koca arayan bir genç kızın serüvenlerini komedi tarzında anlatan “Bulletin Bucaresti” filmini anımsadım.
  • Soseava Kiseleff Caddesi’ndeki zafer anıtı da (Arc de Triump) Paris’i hatırlatıp dikkatinizi çekecektir.
  • Açık alanda kurulu köy müzesi Romanya’nın farklı bölgelerinden sökülüp taşınan geleneksel yapılarını ve mimarileri içeriyor. Ama ben bu evleri ait oldukları yerlerde görmeyi tercih ederim.
  • Bükreşliler Milli Tiyatro’ya 1852 yılında kavuştu. En büyük Romen aktörler burada sahne aldı.
  • Odeon Tiyatrosunun önünde değerli atamızın bir büstü bulunuyor. Koştuk ve ona sarıldık.
  • Casa Capsa başkentin tarihi bir lokantası
  • Lipscani Tarihi Bölgesi Avrupa Birliği fonları ile yenilenmiş görmenizi öneririm.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir